Płock: Nabożeństwo Słowa Bożego zakończyło główne obchody Dnia Judaizmu

W 1889 r. Jan Matejko namalował obraz przedstawiający "Przyjęcie Żydów Roku Pańskiego 1096", a scenę tę z czasów panowania Władysława I Hermana umieścił przed katedrą w Płocku, w mieście, które było jego siedzibą, pełniąc zarazem funkcję stolicy Polski, oraz bazyliką, gdzie władca ten jest pochowany wraz z synem Bolesławem III Krzywoustym.

Na zakończenie głównych obchodów 29. Dnia Judaizmu w Kościele katolickim w Polsce w płockiej katedrze odbyło się w czwartek nabożeństwo Słowa Bożego. Kardynał Grzegorz Ryś i rabin Boaz Pash wygłosili rozważania do czytanych wcześniej fragmentów Biblii, z Księgi Izajasza oraz z Księgi Rut, z której słowa: "Twój lud będzie moim ludem, a twój Bóg będzie moim Bogiem" były hasłem tegorocznych uroczystości.

Nabożeństwu Słowa Bożego towarzyszyła w płockiej bazylice planszowa wystawa archiwaliów, w tym fotografii "Byli sąsiadami. Ludzkie wybory i zachowania w obliczu zagłady", przygotowana przez United States Holocaust Memorial Museum w Waszyngtonie.

Biskup płocki Szymon Stułkowski podkreślił, że w diecezji płockiej Dzień Judaizmu w Kościele katolickim w Polsce obchodzony jest od samego początku, od powołania tego wydarzenia. "Dla nas jest to bardzo ważne, ponieważ tutaj Żydzi przez wieki żyli razem z chrześcijanami" - dodał.

Zwrócił jednocześnie uwagę, że w samym mieście, a także w regionie, pozostały pamiątki po dawnej społeczności żydowskiej, jak np. płocka Mała Synagoga, w której mieści się obecnie Muzeum Żydów Mazowieckich.

To właśnie tam w czwartek rozpoczęły się główne obchody 29. Dnia Judaizmu w Kościele katolickim w Polsce. Podczas inaguracji kardynał Ryś i naczelny rabin Polski Michael Schudrich zmówili modlitwy "za Żydów, obywateli Płocka, ofiary Szoah". Fragmenty pamiętnika "Kartki z pożogi" płockiego Żyda Symchy Gutermana (1903-1944), żołnierza AK, który zginął w Powstaniu Warszawskim, odczytał dyrektor płockiego Teatru Dramatycznego Marek Mokrowiecki. Obecni byli m.in. ambasador Izraela w Polsce Yaacov Finkelstein, biskup diecezji płockiej Szymon Stułkowski i prezydent Płocka Andrzej Nowakowski.

Uczestnicy wydarzenia przeszli następnie ulicami Starego Miasta, w tym Synagogalną i Jerozolimską, odwiedzając po drodze miejsca związane z historią tamtejszych Żydów. Wśród nich znalazł się plac, gdzie znajdowała się płocka Wielka Synagoga, zniszczona przez Niemców w czasie II wojny światowej i ostatecznie rozebrana w 1951 r.

Jak podkreślił kardynał Ryś, Dzień Judaizmu w Kościele katolickim w Polsce ma kilka wymiarów, a wśród nich to pamięć o wielowiekowej obecności Żydów w naszym kraju, a także o ich Zagładzie w czasie okupacji niemieckiej podczas II wojny światowej. Wspomniał w tym kontekście o płockich Żydach, którzy zostali wywiezieni z miasta przez Niemców do obozów koncentracyjnych, gdzie niemal wszyscy zginęli.

- To nie jest tak, że utrata 10 tys. ludzi niczego nie zmienia w społeczności, we wspólnocie ludzi - dodał.

Kardynał Ryś zwrócił uwagę, że ważnym elementem obchodów jest także wspólna modlitwa oraz dialog "z judaizmem żywym".

- I w judaizmie, i w chrześcijaństwie tradycja i nadzieja to są bardzo ważne pojęcia, bardzo ważne rzeczywistości. Chcemy się nawzajem posłuchać, bo dla każdej ze stron drugi punkt widzenia jest ważny - zaznaczył. Przypomniał, że wszystkie dokumenty Kościoła katolickiego po Soborze Watykańskim II wskazują, aby pokazywać związki chrześcijan z "judaizmem żyjącym, nie tylko z tym biblijnym, ale z tym, który jest aktualny".

- Dla mnie ma wielkie znaczenie, kiedy drugi człowiek chce poznać moją religię, moją wiarę, moją historię. To bardzo ważne. Mam obowiązek, moralny obowiązek być otwarty i uczestniczyć w tym wielkim dniu - powiedział rabin Schudrich, pytany o to, jakie znaczenie dla niego mają obchody Dnia Judaizmu w kościele katolickim w Polsce. Odnosząc się do obecnych stosunków polsko-żydowskich, ocenił: "wiele lepiej, jak było, ale jeszcze nie doskonale". - Niestety zawsze będą ludzie, którzy chcą zepsuć nasze relacje, z jednej strony i z drugiej strony - dodał. Zwrócił przy tym uwagę, że zawsze, gdy pojawiają się jakiekolwiek problemy, najlepszym rozwiązaniem jest wspólna rozmowa.

W ramach głównych obchodów 29. Dnia Judaizmu w Kościele katolickim w Polsce w płockim Muzeum Diecezjalnym odbył się w czwartek panel dyskusyjny "Pamięć i nadzieja w drodze do wiary", w którym uczestniczyli dr Katarzyna Kowalska ze zgromadzenia zakonnego Notre Dame de Sion, współprzewodnicząca Polskiej Rady Chrześcijan i Żydów, oraz prof. Jan Grosfeld i rabin Icchak Chaim Rapoport. Jednocześnie otwarta została tam ekspozycja "Płockie judaica" ze zbiorów tamtejszych placówek - Muzeum Mazowieckiego, Archiwum Państwowego, Archiwum Diecezjalnego i Towarzystwa Naukowego Płockiego.

Płoccy Żydzi byli jedną z najstarszych społeczności żydowskich na ziemiach polskich. Tuż przed wybuchem II wojny światowej przygotowywali się do obchodów 700-lecia osiedlenia się w tym mieście - w tym czasie mieszkało tam około 9 tys. Żydów, stanowiąc jedną trzecią mieszkańców. Holokaust przeżyli nieliczni. Ci, którzy powrócili do rodzinnego miasta po zakończeniu II wojny światowej, w większości wyemigrowali z Polski w latach 50. i 60., głównie do USA i Izraela.

Z Płockiem związani byli m.in. Nahum Sokołow (1859-1936) - pisarz, sekretarz generalny Światowego Kongresu Syjonistycznego; Natan Korzeń (1895-1941) - malarz; Izaak Grunbaum (1879-1970) - polityk, poseł na Sejm II Rzeczypospolitej, po emigracji w 1932 r. sygnatariusz deklaracji z 1948 r. o utworzeniu państwa Izrael, a także Edward Flatau (1868-1932) - pionier polskiej i światowej neurologii i Stefan Themerson (1910-1988) - prozaik, poeta, twórca koncepcji poezji semantycznej i autor awangardowych filmów.

Dzień Judaizmu w Kościele katolickim w Polsce, decyzją Konferencji Episkopatu Polski, jest obchodzony od 1997 r. Przypada corocznie w przeddzień Tygodnia Modlitw o Jedność Chrześcijan. Jego celem jest rozwój dialogu chrześcijańsko-żydowskiego, a także modlitwa i refleksja nad związkami obu religii. Każda kolejna edycja głównych obchodów wydarzenia organizowana jest w innym mieście i diecezji.