Grecy w myśleniu o świecie starali się przede wszystkim uchwycić całość. Jeśli zajmowali się szczegółem, to zawsze w kontekście całości.
Dlatego tak dużą wagę przywiązywali do harmonii między prawdą, dobrem i pięknem. To trzy wartości, które zawsze winny pozostawać ze sobą w równowadze. Człowiek powinien zawsze dążyć do doskonałości, a ta doskonałość znajduje się gdzieś pomiędzy skrajnościami – na tym polega idea harmonii.
Dla każdego wykształconego Greka istotną rolę w poznawaniu rzeczywistości odgrywała też tak zwana mimesis, czyli zasada naśladowania – przedstawiania i tworzenia czegoś podobnego do istniejącego w rzeczywistości. Ta zasada nawiązywała do platońskiej teorii idei, zgodnie z którą rzeczy materialne są niedoskonałymi odbiciami doskonałych wzorców. Im pełniej dana rzecz odzwierciedla swoją ideę, tym jest doskonalsza.
Obserwując wiele różnych postaci, człowiek próbował więc odnaleźć ukryty w nich ideał. Artysta starał się nie tylko kopiować konkretnego człowieka, lecz próbować uchwycić to, co w nim najdoskonalsze i najbardziej uniwersalne. Jeśli św. Łukasz tworzył obrazy Maryi, na pewno nie chodziło mu wyłącznie o Jej wygląd zewnętrzny, lecz przede wszystkim o uchwycenie istoty Matki Bożej – Jej dobra, piękna oraz tajemnicy wybrania Jej przez samego Boga. To pewnie dlatego tradycja przypisuje właśnie św. Łukaszowi – jedynemu Grekowi pośród ewangelistów – wykształcenie trzech podstawowych typów ikonograficznych Matki Bożej.
Pierwszy to Matka Boża Orantka, czyli modląca się, nazywana też z łaciny Advocata – Orędowniczka.
Drugi typ to Matka Boża Hodegetria, a więc Przewodniczka, która wskazuje drogę do Jezusa. Trzyma Jezusa na ręku, a drugą dłonią wskazuje właśnie na Niego.
Trzeci typ to Eleusa, czyli Matka Boża Czułości, Miłosierdzia – Maryja z Dzieciątkiem przy tulonym policzek do policzka. To poruszający obraz bliskości, zjednoczenia, spotkania Stwórcy ze swoim stworzeniem...
*
Powyższy tekst jest fragmentem książki "Maryja. Opowieści ukryte w dziełach sztuki". Autor: ks. ks. Eugeniusz Grzywacz SP. Wydawnictwo eSPe
