Sztuka islamu

Jak każda cywilizacja, również cywilizacja islamska wypracowała swoją własną sztukę, w której zauważalny jest wpływ dwóch podstawowych elementów: języka arabskiego i religii. Na postawę muzułmanów wobec sztuki – zwłaszcza w początkowej jej fazie – wpłynęła także prostota beduińskiego trybu życia.

Reklama

Sztuka islamu
posłuchaj audycji ks. dr Adama Wąsa SVD nagranej dla Radia Watykańskiego

Mozaika nad wejściem do Wielkiego Meczetu Ummajadów (Damaszek, Syria)   Henryk Przondziono/Agencja GN Mozaika nad wejściem do Wielkiego Meczetu Ummajadów (Damaszek, Syria) Przepisy religijne spowodowały, że w kulturze arabskiej nie istnieje malarstwo i rzeźba. Późniejsze próby obejścia zakazów religijnych przyczyniły się natomiast do rozwoju architektury i związanej z nią sztuk zdobniczych, ornamentyki, arabeski, stylizowanego pisma arabskiego i motywów roślinnych. W architekturze natomiast na pierwsze miejsce wysuwa się meczet oraz pałace i mauzolea.

Cechą charakterystyczną sztuki islamskiej jest wykorzystanie elementów, które występują w różnorodności etnicznej i kulturowej podbitych terenów i narodów oraz próba nadania im znamion jednorodności. Kolejną cechą tej sztuki jest regionalizm stanowiący syntezę miejscowych tradycji i elementów wniesionych przez nowych władców. W tym względzie w sztuce islamskiej można wyróżnić kilka etapów, związanych z okresem panujących dynastii. W świecie arabskim jest to sztuka epoki: Umajjadów (661-750), Abbasydów (750-1258), Fatymidów (X-XII w.), Ajjubidów (1171-1250) i Mameluków (1250-1517) oraz sztuka arabska w Hiszpanii i w Maghrebie (czyli arabskim Zachodzie), którą ogólnie – choć nie do końca precyzyjnie – przyjęto nazywać mauretańską. Natomiast poza obszarem świata arabskiego należy wymienić sztukę perską (irańską) za Timurydów i Safawidów (XTV-XVII w.), sztukę osmańsko-turecką oraz sztukę muzuł­mańską w Indiach.

W świecie arabskim muzułmanie łączyli elementy tradycji artystycznych, jakie zastali na zajętych przez siebie obszarach. Na przykład za panowania Umajjadów stosowano techniki i elementy grecko-rzymskie, bizantyńskie, perskie, mezopotamskie, koptyjskie i wizygockie. Dla stworzenia własnej sztuki Umajjadzi wykorzystywali doświadczenia artystów i rzemieślników miejscowych. Ich osiągnięcia połączone z wymogami islamu pozwoliły Arabom na kontynuację wielu rodzajów dawnej sztuki, nadając jej jednak muzułmański charakter.

W pierwszych pięciu wiekach ery islamskiej budowano meczety, pałace i zamki czerpiąc przede wszystkim z architektonicznych wzorów chrześcijańskich i perskich. Szczególnie znane są pałacyki „pustynne", czyli sezonowe rezydencje kalifów. Malowidła na ścianach niektórych z nich świadczą o tym, że kalifowie nie przejmowali się zbytnio przepisami religijnymi.

Abbasydzi – zwłaszcza panujący na przełomie VIII i IX Harun ar-Raszid i jego syn Al-Mamun – doprowadzili kulturę arabską do największej świetności. Organizacja życia politycznego i życie kulturalne za panowania Abbasydów pozo­stawały pod silnymi wpływami perskimi. W pierwszym wieku kali­fatu abbasydzkiego budowano wielkie miasta, czego największymi przykładami są Bagdad i Samarra.

Sztuka fatymidzka była również syntezą sztuki umajjadzkiej w Hiszpanii oraz tradycji artystycznych poprzedniej dynastii panującej w Egipcie, Tulunidów. Poza tym widoczne są wpływy syryjskie i perskie. Nie bez znaczenia były też wpływy świata chrześcijańskiego. Założony w 969 roku Kair mógł konkurować pod względem kultury z Bagdadem i Kordobą. Najsłynniejszą budowlą fatymidzką jest meczet Al-Azhar z 970 roku. Łączy on w sobie wpływy różnych tradycji architektonicznych. Fatymidzi rozwinęli także architekturę świecką i obronną.

Wśród różnorodności sztuki islamskiej warto wspomnieć o tej, która rozwinęła się na Półwyspie Iberyjskim. Przypisuje się jej różne nazwy: sztuka arabsko-hiszpańska, andaluzyjska, mauretańska, grenadyjska. Jej kolebką była Kordoba, gdzie łączono elementy sztuki Umajjadów z tradycją wizygocką i romańską. Na uwagę zasługują style, które stanowiły mie­szaninę sztuki arabsko-muzułmańskiej i chrześcijańskiej. Najbardziej znany jest mudejar, który – mimo swego silnego związku ze sztuką wschodnią – wy­kazuje wiele cech i właściwości swoistych. Styl ten był bardzo popularny wśród wykształconych warstw chrześcijańskich. Sztuka ta dążyła do pełnej abstrakcji przez odrzucenie antycznego realizmu i usunięcie przedstawień figuralnych. Ogromną rolę odgrywa w niej dekoracja, składająca się z ornamentów roślinnych i geometrycznych oraz zdobienia wykonane przy pomocy artystycznego i bardzo bogatego pisma kufickiego. Ostatnim wykwitem sztuki arabskiej w Hiszpanii jest sztuka królestwa Granady. O jej wielkości świadczy sławny pałac i forteca – Alhambra. Wyraźne ślady sztuki arabsko-muzułmańskiej znajdujemy również na Sycylii.

Pozostając wierną wielowiekowej tradycji, sztuka islamska również współcześnie otwiera się na inne wpływy i ubogaca rzeczywistość, w której jest tworzona, w tym również na rzeczywistość europejską. Jej ro­dzimy styl zachował się głównie w architekturze, przede wszystkim w budownictwie meczetów i ich ornamentyce. 

Pieniężno, czerwiec 2008

Cykl Wobec Islamu emitowany był w Radiu Watykańskim

«« | « | 1 | » | »»

aktualna ocena |   |
głosujących |   |
Ocena | bardzo słabe | słabe | średnie | dobre | super |

Zobacz

Dodaj komentarz
Gość
    Nick (wymagany lub )

    Autopromocja

    Reklama

    Reklama

    Reklama